Stel je voor dat alles wat je op school hebt geleerd over de ontdekking van een land, simpelweg niet klopt. Recent onderzoek gooit de geschiedenis van IJsland volledig overhoop door aan te tonen dat de mens er al veel eerder was dan de officiële boeken beweren. Het gaat niet om een klein verschil, maar om een verschuiving die ons hele beeld van de Vikingtijd verandert.

Het 'rokende geweer' onder de as

Lange tijd hielden historici vast aan het jaar 874 als het beginpunt. Maar wetenschappers van de Universiteit van Kopenhagen hebben nu iets bijzonders ontdekt in de bodem van het Tjörnin-meer in hartje Reykjavík. Door diep in de modder te boren, vonden ze sporen van menselijke activiteit onder een dikte laag vulkanische as van een uitbarsting uit 877.

De feiten die de geschiedenis herschrijven:

  • DNA-sporen: Er zijn virussen gevonden die specifiek in menselijk rioolwater voorkomen, daterend uit het jaar 810.
  • Brandhaarden: Een sterke toename van levoglucosan wijst op het op grote schaal verbranden van biomassa lang voordat de eerste officiële kolonist voet aan wal zette.
  • Bier en vee: De eerste bewoners waren geen plunderende barbaren, maar boeren die direct begonnen met het verbouwen van gerst voor bier.

Geen ecologische ramp, maar slim beheer

In Nederland zijn we gewend aan het polderen en het vormgeven van ons landschap, en de vroege IJslanders deden eigenlijk hetzelfde. Het klassieke verhaal is dat de Vikingen aankwamen en direct alle bossen kapten, wat leidde tot een kale rotsmassa. Niets is minder waar.

Uit het omgevings-DNA (eDNA) blijkt dat het aantal berkenbomen juist toenam tussen 900 en 1200. De kolonisten hielden hun vee waarschijnlijk weg bij jonge scheuten om hun houtvoorraad te beschermen. De echte boosdoener voor de ontbossing? Niet de mens, maar de 'Kleine IJstijd' en hevige vulkaanuitbarstingen na het jaar 1200.

Waren het seizoenswerkers?

Er is echter een nuance. Sommige experts, zoals Chris Callow, vermoeden dat de allereerste bezoekers rond 810 geen permanente bewoners waren. Ze kwamen waarschijnlijk alleen in de zomer, net zoals wij naar de camping gaan, maar dan met een ander doel: walrusivoor. Dit 'witte goud' was in die tijd extreem waardevol in Europa.

Wat betekent dit voor ons?

Het laat zien dat de menselijke geschiedenis veel flexibeler is dan we denken. Terwijl wij in de lage landen in de 9e eeuw nog volop te maken hadden met invallen van de Noormannen, waren diezelfde Noormannen ergens anders al bezig met complexe landbouw en bosbeheer.

Vind jij dat we geschiedenisboeken sneller moeten aanpassen als er nieuw DNA-bewijs is, of moeten we vasthouden aan de geschreven bronnen? Laat het weten in de reacties!