Stel je voor: een groep bomen die uren van tevoren al "voelt" dat de zon gaat verdwijnen. Het klinkt als een scène uit een fantasyfilm, maar voor een team wetenschappers in Noord-Italië was dit bittere ernst. Zij beweerden dat bomen over een soort biologische kristallen bol beschikken.

Ik heb al veel vreemde theorieën voorbij zien komen in de wetenschap, maar deze deed zelfs de meest nuchtere botanici achter hun oren krabben. Het idee dat een Noorse spar de kosmos begrijpt, is fascinerend, maar de werkelijkheid is – zoals zo vaak – een stuk minder magisch en veel spectaculairder op een andere manier.

De "waarzappende" bomen van Italië

In de aanloop naar de gedeeltelijke zonsverduistering van oktober 2022 besloot een team botanici onder leiding van Alessandro Chiolerio electrodes in een groep sparren te steken. Ze wilden de bio-elektrische activiteit meten. Hun conclusie in 2025 was verbijsterend: de bomen zouden hun gedrag uren van tevoren hebben gesynchroniseerd, alsof ze wisten wat er ging komen.

De claims uit het onderzoek waren niet mals:

  • Oudere bomen zouden "beter" zijn in het voorspellen van de eclips.
  • Er werd gesproken over complexe natuurkunde en de "pijl van de tijd".
  • De bomen vertoonden een toename in chaos (entropie) vlak voor het evenement.

Waarom bomen waarschijnlijk geen astrologen zijn

Maar nu is er een nuchtere reactie gekomen van experts Ariel Novoplansky en Hezi Yizhaq. In mijn ervaring is de simpelste verklaring meestal de juiste, en dat lijkt hier ook het geval. Er zijn een paar redenen waarom de "voorspellende spar" waarschijnlijk een fabeltje is:

  • Geen geheugen voor eclipsen: Een zonsverduistering op één specifieke plek gebeurt ongeveer elke 18 jaar. De oudste bomen waren 70 jaar. Dat betekent dat ze er hooguit drie hebben meegemaakt. Dat is te weinig om een astronomisch patroon te herkennen.
  • De zon bleef schijnen: Tijdens een gedeeltelijke verduistering is er nog steeds meer dan genoeg licht voor fotosynthese. De bladeren van de bomen merkten het verschil amper.
  • De steekproef: Het onderzoek was gebaseerd op slechts drie bomen en vijf boomstronken. Dat is in de wetenschap zoiets als de uitslag van de verkiezingen voorspellen door het aan je drie buurmannen te vragen.

De echte veroorzaker: Onweer

Als de bomen niet op de maan reageerden, waar kwam die elektrische activiteit dan vandaan? De sceptici vonden een veel logischer verklaring in de lokale weersomstandigheden. In de dagen rond de eclips waren er maar liefst 664 blikseminslagen in de regio, waarvan drie zeer dichtbij de bomen.

Het is dus zeer waarschijnlijk dat de bomen niet de kosmos voelden, maar simpelweg de statische elektriciteit van een naderende storm in hun stammen kregen. Een stuk minder romantisch, maar wel een goede les: correlatie is geen causatie.

Vind jij dat we natuurverschijnselen te vaak proberen te verklaren met "magische" eigenschappen, of geloof je dat bomen meer weten dan wij denken? Laat het me weten in de reacties!