Je kent ze wel: die ene collega die over lijken gaat of die baas die altijd charmant is, maar je een onbehaaglijk gevoel geeft. We denken vaak dat je een tikkeltje meedogenloos moet zijn om de top te bereiken in Nederland. Maar de realiteit achter gesloten deuren is schokkender dan je denkt.

In mijn werk als redacteur zie ik veel boeken voorbijbomen, maar Poisonous People van Leanne ten Brinke sloeg in als een bom. Ze onthult dat de mensen die wij als "sterke leiders" bestempelen, vaak degenen zijn die de boel ongemerkt saboteren. Het gaat niet alleen over criminelen; het gaat over de persoon die naast je zit bij de koffieautomaat.

De mythe van de 'briljante psychopaat'

We zijn opgegroeid met het idee dat een snufje psychopathie helpt in de zakenwereld. Ten Brinke onderzocht echter de resultaten van beleggingsadviseurs en kwam tot een onthutsende conclusie. De meest manipulatieve en sluwe managers behaalden rendementen die 30 procent lager lagen dan het gemiddelde.

Waarom trappen we er dan toch in? De "donkere tetrade" — psychopathie, machiavellisme, narcisme en sadisme — werkt als een soort filter voor de werkelijkheid. Deze mensen zijn meesters in wat Ten Brinke duping delight noemt: de kick die ze krijgen van het succesvol voorliegen van anderen. Ze vertellen simpelweg grotere en mooiere leugens over hun prestaties, en wij willen ze maar al te graag geloven.

Ben jij een situationele psychopaat?

Het meest verontrustende deel van haar onderzoek is dat het "monster-zijn" besmettelijk is. Ten Brinke legt uit dat psychopathie geen simpele aan-of-uitknop is, maar een schuifregelaar. Door een toxische werksfeer of extreme prestatiedruk kunnen zelfs de meest vriendelijke mensen veranderen in wat zij situationele psychopathen noemt.

  • Extreme vermoeidheid kan je empathie tijdelijk uitschakelen.
  • Groepsdynamiek (zoals bij fanatieke sportfans of gesloten kantoorteams) maakt het makkelijker om anderen te pesten.
  • Onbewuste regels: Duistere persoonlijkheden zijn dol op vage afspraken, omdat ze die naar hun hand kunnen zetten.

Hoe bescherm je jezelf tegen "giftige" invloeden?

Wat ik persoonlijk het sterkst vond aan dit boek, is de spiegel die het ons voorhoudt. In plaats van alleen maar te wijzen naar de "slechteriken", daagt Ten Brinke ons uit om kritischer te kijken naar wie we bewonderen en inhuren. Hier is een simpele strategie die je morgen direct kunt toepassen:

Gebruik een gezonde dosis "moreel machiavellisme". Dat klinkt tegenstrijdig, maar het betekent simpelweg dat je je analytische vermogen opschroeft. Vertrouw niet op de charme of de indrukwekkende grafieken, maar stel kritische vragen bij de intentie. Stel duidelijke, geschreven grenzen. Giftige mensen haten transparantie omdat ze daar niet doorheen kunnen glibberen.

We denken vaak dat macht mensen automatisch corrumpeert, maar volgens Ten Brinke maakt macht je alleen maar méér van wat je al was. Als je eerlijk bent, geeft macht je de middelen om die eerlijkheid op grotere schaal in te zetten. Maar dan moeten we wel stoppen met het belonen van de luidste schreeuwers.

Heb jij ooit een baas gehad die charmant begon maar eindigde in een drama? Of merk je dat je zelf harder wordt door de druk op je werk? Laat het me weten in de reacties, ik ben benieuwd naar jullie ervaringen.