Stel je voor dat er morgen een ruimteschip landt in het Vondelpark. We verwachten dat we direct formules kunnen uitwisselen, want "2+2 is overal 4", toch? Maar wat als onze hele wetenschap geen universele waarheid is, maar slechts een menselijk filter op de werkelijkheid?

In mijn jaren bij CERN in Zwitserland heb ik geleerd dat we de natuurwetten als heilig beschouwen. Maar na gesprekken met wetenschapsfilosofen begon ik te twijfelen. We kijken naar het universum door een menselijke bril, en die bril kleurt alles wat we zien.

De illusie van de "enige" waarheid

Wij Nederlanders houden van helderheid en regels, en dat zie je terug in onze wetenschap. We zoeken altijd naar die ene, ultieme formule die alles verklaart. Maar dit is een keuze, geen noodzaak. Kijk naar hoe wij het weer voorspellen bij het KNMI:

  • Er is niet één "perfect" weermodel.
  • Wetenschappers gebruiken verschillende modellen naast elkaar.
  • Wat "waar" is, hangt af van de schaal waar je naar kijkt.

Buitenaardse wezens zouden wel eens duizend verschillende theorieën kunnen hebben die allemaal werken, zonder de drang te voelen om er één als de "winnaar" aan te wijzen. Voor hen is wetenschap misschien een gereedschapskist, geen religie.

Tijd als een landkaart in plaats van een rivier

In onze natuurkunde komt oorzaak altijd vóór gevolg. Dat voelt logisch, alsof je eerst de hagelslag op je boterham strooit voordat je hem opeet. Maar in de kwantummechanica vervagen die grenzen al.

Hier is de nuance: als aliens de tijd niet ervaren als een stromende rivier, maar als een stilstaand landschap, dan ziet hun natuurkunde er totaal anders uit. Zij berekenen de toekomst niet, zij "navigeren" er simpelweg doorheen. Hun technologie zou voor ons niet als wetenschap voelen, maar als magie.

De "Trial and Error" methode

We gaan er vaak vanuit dat technologie voortkomt uit diepe theoretische kennis. Maar wist je dat:

  • De mens al staal en glas maakte lang voordat we moleculen begrepen.
  • Kathedralen werden gebouwd zonder kennis van moderne zwaartekrachtwetten.

Het is goed mogelijk dat een supergeavanceerde beschaving door miljoenen jaren van vallen en opstaan sterrenschepen bouwt, zonder ooit een wet van Newton te hebben opgeschreven.

Wat we hiervan kunnen leren

Door te erkennen dat onze natuurkunde een menselijke "constructie" is, maken we haar juist sterker. Het geeft ons de vrijheid om buiten de gebaande paden te denken. Als we vastlopen in onze huidige theorieën, moeten we misschien stoppen met harder te zoeken en in plaats daarvan de spelregels veranderen.

De volgende keer dat je naar de sterren kijkt, vraag jezelf dan af: zoeken we naar antwoorden die overal gelden, of proberen we alleen maar de wereld te laten passen in ons eigen kleine hokje?

Wat denk jij? Is natuurkunde een universele taal, of praten we straks met aliens via een tolk die onze formules totaal onlogisch vindt? Laat het weten in de reacties!