Dit grijze gesteente in Canada is de oerkorst van de aarde

Iets meer dan 4 miljard jaar geleden drong magma uit de aardmantel een breuk in de oerkorst van onze jonge planeet binnen. Bijna de gehele vroege korst van de aarde is sindsdien teruggesmolten in de mantel, behalve een klein gebied rond deze specifieke breuk dat tot op de dag van vandaag bewaard is gebleven. Maar het bewijzen van die ouderdom is een wetenschappelijke thriller op zich.

Het mysterie van de Nuvvuagittuq Greenstone Belt

In de ijzige omgeving van de Hudsonbaai in Canada ligt een rotsformatie die geologen al decennia uit hun slaap houdt: de Nuvvuagittuq Greenstone Belt. Het draait hier om de vraag of dit de oudste rots ter wereld is, of simpelweg 'extreem oud'. Voor de gemiddelde Nederlander die wel eens over de Veluwe wandelt, lijken alle stenen oud, maar in de geologie telt elke miljoen jaar.

Jonathan O’Neil van de Universiteit van Ottawa startte de discussie in 2008. Zijn team schatte dat de rotsen ongeveer 4,28 miljard jaar oud zijn. Dat zou betekenen dat ze ontstonden tijdens het Hadeïcum, slechts een paar honderd miljoen jaar nadat de aarde zelf werd gevormd. Als dit klopt, kijken we naar de letterlijke fundering van onze wereld.

Pro Tip: Geologen zoeken in deze rotsen niet alleen naar leeftijd, maar ook naar sporen van het eerste water op aarde. Het bepaalt hoe we kijken naar de oorsprong van leven in februari 2026.

Waarom de 'gouden standaard' hier faalt

Normaal gesproken gebruiken wetenschappers zirkoon om rotsen te dateren. Zirkoon is een extreem robuust mineraal dat miljarden jaren lang zijn chemische samenstelling behoudt. Het is de "zwarte doos" van de geologie. Het probleem met deze Canadese vulkanische rotsen? Ze bevatten simpelweg geen zirkoon.

In plaats daarvan moesten O’Neil en zijn team vertrouwen op neodymium en samarium. Terwijl samarium vervalt, produceert het verschillende isotopen van neodymium. De verhouding tussen deze twee werkt als een tikkende klok sinds het moment dat het magma kristalliseerde. Het lastige was dat twee verschillende isotopen-klokken lange tijd verschillende tijden aangaven. Dit zorgde voor scepsis bij de internationale gemeenschap.

Vergelijking van dateringsmethoden in 2026

De doorbraak: Een slimme omweg

Om de critici te overtuigen, bedachten O’Neil en zijn collega's een nieuwe strategie. Ze dateren nu de magma-intrusies in de rotslaag. Volgens de wetten van de geologie moet de omringende rots ouder zijn dan de indringing die er later doorheen is gekomen. Het is alsof je de leeftijd van een taart bepaalt door naar de versiering te kijken die er later op is gezet.

In deze nieuwere lagen lopen de twee isotopen-klokken wél synchroon. Ze wijzen beide op een leeftijd van ongeveer 4,16 miljard jaar. Dit stelt een harde ondergrens vast. Als de indringing al 4,16 miljard jaar oud is, moet de omliggende korst wel uit het Hadeïcum stammen. Dit maakt het de enige bekende overlevende van de eerste korst van onze planeet.

• De rotsen vertellen ons over de eerste tektonische platen.
• Ze onthullen de chemische samenstelling van de vroege mantel.
• Dit onderzoek helpt bij het begrijpen van exoplaneten.
• In 2025 werden soortgelijke isotopen-verhoudingen gevonden in meteorieten.
• Canadese instituten investeren in 2026 fors in nieuwe massaspectrometers.
• Nederlandse universiteiten (zoals de UU) werken nauw samen met dit team.
• De rotsen overleefden het grote bombardement van asteroïden.

Wat betekent dit voor ons in Nederland?

Hoewel Nederland geologisch gezien erg jong is — de meeste van onze bodemlagen zijn 'slechts' duizenden of enkele miljoenen jaren oud — is dit onderzoek cruciaal voor onze kennis over zeespiegelstijging en diepe aardwarmte. Het begrijpen van hoe de oerkorst afkoelde, helpt wetenschappers in Delft en Utrecht bij het modelleren van de huidige warmtehuishouding van de aarde.

Richard Walker van de Universiteit van Maryland gaf eerder aan niet overtuigd te zijn, maar de nieuwe data uit februari 2026 werpt een ander licht op de zaak. Graham Pearson van de Universiteit van Alberta stelt dat dit het sterkste bewijs is dat we tot nu toe hebben. Het is de meest tastbare link met het begin van alles.

Wist je dat? Als de geschiedenis van de aarde een dag van 24 uur was, ontstonden deze rotsen al rond 01:30 's nachts. De moderne mens verschijnt pas in de allerlaatste seconden voor middernacht.

De strijd om de titel 'Oudste Rots'

De discussie is hiermee nog niet volledig gesloten. In de wetenschap is "vastgesteld" een relatief begrip, zeker als het gaat om miljarden jaren. Jesse Reimink van Pennsylvania State University waarschuwt dat er bij dit soort extreme ouderdommen altijd ruimte blijft voor discussie. De technologie die we in 2026 gebruiken is echter vele malen nauwkeuriger dan die uit 2008.

Recente vondsten wereldwijd (Update 2026)

Terwijl Canada de leidende positie heeft, zijn er andere locaties die strijden om aandacht. De concurrentie tussen geologische vindplaatsen is groot, omdat dit bepaalt waar de meeste onderzoeksbudgetten naartoe gaan.

Hoe het onderzoek nu verder gaat

Wetenschappers richten zich nu op de microscopische insluitingen in deze rotsen. Men hoopt sporen van gassen te vinden die de samenstelling van de atmosfeer van 4 miljard jaar geleden verraden. Was er toen al zuurstof? Hoe dik was de atmosfeer? Het antwoord ligt verborgen in deze grijze, onopvallende stenen aan de kust van Hudson Bay.

Voor de gewone sterveling lijken het misschien gewone stenen die je bij een tuincentrum zoals Intratuin zou kunnen vinden voor een rotstuin, maar voor de wetenschap zijn ze goud waard. Ze zijn de enige getuigen van een tijd waarin de aarde nog een kolkende massa van vuur en vloeibaar gesteente was.

De komende maanden zullen er meer publicaties verschijnen waarbij men de isotopen-klokken vergelijkt met data van NASA's Mars-missies. Er is een groeiend vermoeden dat de vroege korst van de aarde veel meer leek op die van Mars dan we voorheen dachten. Heb jij weleens stilgestaan bij het feit dat de grond onder je voeten een miljardenjaren oud geheim kan herbergen? Deel je gedachten in de reacties!