Stel je voor dat je alles weggooit wat je niet strikt nodig hebt om te overleven: je huis, je auto, zelfs je kleren. Wetenschappers hebben nu een microbe ontdekt die precies dat heeft gedaan met zijn DNA. Dit wezentje is zo klein dat het de grens tussen een levend wezen en een levenloos onderdeel van een cel doet vervagen.

Het raadsel in de buik van een insect

Ik heb veel bizarre ontdekkingen in de biologie gezien, maar deze is echt anders. In de buik van lantaarnlopers — die kleine springende insecten die je ook in Nederlandse tuinen kunt vinden — leeft een bacterie genaamd Vidania. Deze bacterie is al 263 miljoen jaar een trouwe partner van het insect.

Terwijl wij mensen miljarden bouwstenen in ons DNA hebben, heeft Vidania er nog maar 50.000. Ter vergelijking:

  • Het menselijk genoom: Miljarden basisparen.
  • Een gemiddelde bacterie: Miljoenen basisparen.
  • Vidania: Slechts 50.000 basisparen.

Dat is bijna even weinig als het coronavirus, en dat beschouwen we niet eens als 'levend'.

De ultieme minimalisatortruc

Waarom zou een organisme bijna al zijn genen weggooien? De reden is fascinerend. De bacterie leeft in een soort all-inclusive resort binnenin de cellen van het insect. Het insect regelt de veiligheid en het transport, terwijl de bacterie slechts één taak heeft: het maken van een specifieke stof voor het pantser van het insect.

Maar er is een nuance. Omdat de bacterie zo afhankelijk is, begint hij steeds meer op een organel te lijken, zoals de mitochondriën in onze eigen cellen. De grens tussen 'gast' en 'onderdeel van de machine' is bijna verdwenen. Het is alsof je zo lang bij je ouders blijft wonen dat je letterlijk onderdeel van het meubilair wordt.

Wat we hiervan kunnen leren voor ons eigen leven

Hoewel we geen bacteriën zijn, laat dit proces van 'genetische erosie' iets belangrijks zien over efficiëntie. In de natuur (en ook in onze techniek) wordt alles wat geen direct nut heeft, uiteindelijk geschrapt.

De belangrijkste les: Specialisatie is de sleutel tot overleven in een complexe omgeving. Hoe minder ballast je meedraagt, hoe sneller je kunt opereren, zolang je maar de juiste partners om je heen hebt.

Is dit nog wel een bacterie?

Sommige wetenschappers zeggen van wel, anderen noemen het al een organel. Het is een grijs gebied dat ons dwingt om opnieuw na te denken over wat we "leven" noemen. Wat denk jij? Moet een organisme zelfstandig kunnen overleven om 'levend' genoemd te worden, of is totale afhankelijkheid ook een vorm van bestaan?

Laat je mening achter in de reacties, ik ben erg benieuwd hoe jullie hiernaar kijken!