Ik beschouw mezelf als een gezond persoon: ik eet bergen groenten, ben geobsedeerd door vezels en sta twee keer per week in de klimhal. Toch kreeg ik onlangs een schok toen ik mijn Body Mass Index (BMI) berekende: volgens de cijfers heb ik officieel overgewicht. Hoe kan een actieve levensstijl resulteren in een 'foute' score?

Het antwoord is simpel: we vertrouwen op een rekenmodel dat nooit bedoeld was voor jouw gezondheid. Als je onlangs in de stress schoot door een getalletje op een app, dan is dit waarom je die score met een flinke korrel zout moet nemen.

De wiskundige die niets van geneeskunde wist

Wist je dat de BMI niet is uitgevonden door een arts of diëtist? Het werd in de 19e eeuw bedacht door Adolphe Quetelet, een wiskundige. Hij wilde simpelweg de gemiddelde kenmerken van hele bevolkingsgroepen in kaart brengen, niet bepalen of jij die extra bitterbal bij de vrijdagmiddagborrel mag.

Pas in de jaren '70 werd het populair als een snelle en goedkope manier om overgewicht te meten. De Wereldgezondheidsorganisatie nam het over omdat het zo lekker makkelijk is: je hebt immers alleen een weegschaal en een meetlint nodig.

Wat je weegschaal niet "ziet"

Het grootste probleem met de BMI is dat het geen onderscheid maakt tussen botten, vet en spieren. Dit is wat er bij mij gebeurde:

  • Spieren wegen zwaarder dan vet: Door het sporten heb ik voor het eerst zichtbare armspieren, en die duwen mijn gewicht net over de grens.
  • De locatie van vet is cruciaal: De BMI weet niet of vet rond je organen zit (gevaarlijk) of op je heupen en benen (onschadelijk).
  • Misleidende "gezonde" scores: Iemand kan een perfecte BMI hebben, maar toch ongezond weinig lichaamsvet hebben, wat kan leiden tot botontkalking of hartklachten.

Betere manieren om je gezondheid te checken

In mijn praktijk en eigen zoektocht heb ik gemerkt dat we veel meer hebben aan andere meetmethoden. Als je echt wilt weten hoe je ervoor staat, kijk dan eens naar deze alternatieven:

De buikomvang-heupverhouding is volgens recent onderzoek een veel betere voorspeller voor hartaanvallen dan de BMI. Ook de Body Roundness Index (BRI) wint aan populariteit, omdat deze rekening houdt met je lichaamsvorm en het gevaarlijke viscerale vet (het vet rond je organen).

Mijn advies: focus op de actie, niet op het getal

Het is verleidelijk om je blind te staren op de cijfers achter de komma, maar in de praktijk werkt het als een verouderd softwareprogramma: het geeft een indicatie, maar ziet de details over het hoofd. In plaats van te stressen over die 'Overweight'-melding, focus ik me liever op wat echt telt:

De "Gezond Verstand" Checklist:

  • Eet je voldoende kleurrijke groenten en fruit van de lokale Albert Heijn of de markt?
  • Slaap je minstens 7 tot 8 uur per nacht?
  • Beweeg je op een manier waar je vrolijk van wordt, of dat nu wandelen door de duinen is of intensief sporten?
  • Onderhoud je waardevolle sociale contacten?

Uiteindelijk is een gezond lichaam eentje dat kan doen wat jij ervan vraagt, niet eentje dat toevallig in een 19e-eeuws wiskundig hokje past. Trouwens, heb jij wel eens gemerkt dat je gewicht omhoog ging terwijl je juist fitter werd?