Het is een bericht dat weinigen zagen aankomen: na decennia van stijgende sterftecijfers, vallen de cijfers in de Verenigde Staten nu plotseling als een baksteen. Terwijl we in Europa vaak met angst naar de "fentanyl-epidemie" kijken, lijkt er over de oceaan iets fundamenteels te veranderen. Is het ergste gevaar geweken, of is dit slechts de stilte voor de storm?

Het mysterie van de zwakkere pillen

Als onderzoeker die deze trends op de voet volgt, viel mij direct iets op in de recente data. Tussen 2023 en 2024 daalde het aantal fentanyl-gerelateerde sterfgevallen met maar liefst 34 procent. Dat is geen kleine schommeling; dat is een aardverschuiving. Maar de reden is niet dat mensen massaal gestopt zijn met gebruiken.

Het geheim zit hem in de zuiverheid van de drugs zelf. De Amerikaanse Drug Enforcement Agency (DEA) ontdekte dat de zuiverheid van in beslag genomen fentanylpoeder daalde van 25% naar slechts 11% aan het einde van 2024. De drugs worden letterlijk "slapper".

  • Samenstelling: De overige 89% bestaat nu uit vulmiddelen zoals bloem of zuiveringszout.
  • Geografische spreiding: De daling is zichtbaar in alle regio's en bij alle bevolkingsgroepen, wat wijst op een verandering in de supply chain.
  • Andere middelen: Opvallend genoeg stijgt het aantal doden door cocaïne zonder fentanyl juist licht.

De Chinese connectie en het domino-effect

Waarom wordt de fentanyl opeens minder krachtig? Veel experts wijzen naar China. Nadat de VS en China om de tafel gingen, begon de Chinese overheid in november 2023 met een harde aanpak van producenten van de chemische bouwstenen voor fentanyl. Zonder de juiste grondstoffen kunnen kartels simpelweg geen dodelijke kwaliteit meer leveren.

Maar er is een nuance. Hoewel de daling spectaculair is, zien we in de klinische praktijk nieuwe problemen ontstaan. In ziekenhuizen in Pennsylvania zie ik vaker dat mensen worden opgenomen voor afkickverschijnselen van medetomidine, een kalmeringsmiddel voor dieren dat nog heftigere ontwenningsverschijnselen geeft dan opiaten.

Wat we hiervan kunnen leren

De situatie in de VS leert ons dat toeleveringslijnen de sleutel zijn. In Nederland zijn we gewend aan een relatief gecontroleerde markt, maar de "fentanyl-golf" die we vreesden, wordt in de VS nu getemd door de bron aan te pakken. Een belangrijke les: het gevaar van illegale drugs zit niet alleen in de verslaving, maar in de onvoorspelbaarheid van de chemie.

Is dit het einde van de crisis?

Hoewel alle "golven" van de epidemie nu voor het eerst tegelijkertijd lijken te dalen, is het te vroeg om de vlag uit te hangen. Er vallen nog steeds bijna 80.000 doden per jaar. Dat is alsof er elke week een vol vliegtuig neerstort. De markt verschuift simpelweg naar nieuwe, soms even gevaarlijke alternatieven.

Denkt u dat een strengere aanpak aan de grens en bij de bron de enige manier is om deze crisis definitief te stoppen, of moeten we ons meer focussen op de zorgkant? Ik hoor graag jullie mening in de reacties.